Onderzoek 9 — Straatbeeld: de gevel op ooghoogte

Onderzoeksagent N · 20 september 2026 · geen juridisch advies. Bron-URL's staan bij elk blok, geraadpleegd op 20-09-2026. Cijfers die ik niet kon verifiëren zijn als zodanig gemarkeerd.

Het idee in vijf zinnen

Een luchtfoto van boven toont een dak, een tuin, een silhouet — neutraal, alsof je naar een kadasterkaart kijkt. Een foto van de gevel op ooghoogte toont een voordeur, ramen, een stoep, misschien een fiets ervoor — het huis zoals een voorbijganger het ziet, en zo wordt het van iemand. Dat verschil is precies waarom Mi casa su casa bestaat: het compliment "iemand droomt van jouw huis" landt harder bij een gevel dan bij een dakvlak. D54 heeft de richting al vastgelegd: geen Street View, wel PDOK-luchtfoto als basis, Mapillary waar beschikbaar met vermelding, en eigen foto's zodra een bewoner zijn huis claimt. Dit onderzoek toetst die richting tegen wat er vandaag bestaat, wat het kost, wat de licenties toestaan en wat we voor 1 november eerlijk kunnen beloven.

Per bron

Mapillary

Crowdsourced straatbeeld van Meta (overgenomen in 2020): vrijwilligers, gemeenten en bedrijven leveren beeld aan met camera's, dashcams of telefoons. De data-API (v4, graph.mapillary.com) werkt met een gratis aan te vragen access_token. Relevant: GET /images?lat=...&lng=...&radius=... zoekt beeld rond een coördinaat (radius standaard en maximaal 50 meter); per beeld zijn velden op te vragen als captured_at, compass_angle, is_pano, camera_type, quality_score en thumbnails in vier resoluties. Rate limits volgens de documentatie: 60.000/min (entity-API), 10.000/min (zoek-API), 50.000/dag (tiles) — ruim genoeg voor een wijk of een landelijke start. Een prijs voor deze volumes vond ik nergens gepubliceerd.

Licentie: CC BY-SA 4.0. Iedereen mag een Mapillary-foto tonen, verspreiden en bewerken met attributie ("Title" [link naar foto] door "gebruikersnaam" [link naar profiel], onder CC-BY-SA). De terms of use zijn concreter: bij tonen van een foto moet je "zichtbaar het Mapillary-logo tonen en teruglinken naar de Mapillary-homepage of de bijbehorende beeldpagina" — ook als je de foto zelf opslaat. Commercieel gebruik mag (sectie 12), mits de app "materieel iets toevoegt" en geen doorgeefluik is; Mi casa doet dat. Eén vraag kon ik niet sluitend beantwoorden: of het ongewijzigd tónen van een foto onder de ShareAlike-clausule zelf ook CC-BY-SA-plichtig wordt voor onze pagina, of dat alleen geldt bij bewerken (bijsnijden, combineren) — dat hoort bij de jurist die toch al de LIA/DPIA voorbereidt.

Dekking, concreet gecontroleerd: zonder API-sleutel gebruikte ik de publieke kaartviewer op mapillary.com/app — een ander pad dan de app straks zal nemen, dus dit laat alleen zien dát er beeld is, niet de exacte API-respons. Ik zocht "Wilhelminapark 25, Utrecht"; Mapillary's geocoder herkende het adres correct (postcode 3581 NE, matcht de opgegeven coördinaat). Een dekkingslijn loopt vlak langs het adres en opende meteen een foto: "Image by ligfietser", 25 juni 2015. De "time travel"-functie vond geen oudere opname op dat punt — een aanwijzing dat dit de enige bekende opname op die plek is; ik heb niet elk punt verderop in de straat nagelopen, dus een fresere opname een paar huizen verderop sluit ik niet uit. Er is dus beeld, maar het is ruim elf jaar oud en van één vrijwilliger, niet van een systematische rit. Voor Wittevrouwen kon ik alleen visueel controleren: dekkingslijnen lopen over vrijwel elke straat die ik bekeek (Zandhofsestraat, Bekkerstraat, Gildstraat, Palmstraat, Bouwstraat, Ooftstraat, Poortstraat, Griftstraat, Biltstraat). Ik kreeg de kaart niet precies genoeg om op individuele punten te klikken en per adres een datum te lezen, dus een dekkingspercentage voor de 2.977 Wittevrouwen-adressen kan ik niet geven — dat vraagt een bulkbevraging met een echte token.

Bron: Mapillary API Documentation · Mapillary Terms of Use · CC-BY-SA license for open data · Mapillary Commercial Terms · eigen controle via mapillary.com/app.

Google Street View Static API

Buiten scope volgens D54, hier alleen ter vergelijking. Prijs: $7,00 per 1.000 aanvragen in de laagste staffel (0–100.000), aflopend tot $0,53 bij hoog volume; het gratis maandelijkse quotum wordt in Google-bronnen wisselend als 5.000 of 10.000 opgegeven — welk getal voor deze SKU exact geldt kon ik niet met zekerheid vaststellen zonder eigen Cloud-project. Licentie: gesloten, gebonden aan Google Maps Platform-voorwaarden — zichtbare Google-attributie, eigen Terms of Use/privacybeleid verplicht, cachen/opslaan in beginsel verboden buiten place- en pano-ID's. Dekking in Nederland is vrijwel compleet. Dat maakt D54 niet minder juist: het probleem is niet dekking of prijs, maar dat "Street View bij een adres" precies het associatie-risico oproept dat de harde grenzen willen vermijden — een herkenbaar, systematisch Google-product gekoppeld aan één huis.

Bron: Street View Static API — Usage and Billing · Policies and attributions.

Cyclomedia (Cyclorama's / Street Smart)

Het Nederlandse bedrijf achter de 360°-panorama's die vrijwel alle gemeenten al gebruiken voor eigen beheer: opnamen vanaf elke openbare weg, interval 5 meter, jaarlijks landsdekkend ververst, met een Panorama Rendering API die op adres of coördinaat een uitsnede rendert. Licentie: gesloten — het Nationaal Georegister noemt als toegangsvoorwaarde letterlijk "een gebruikerslicentie kan bij CycloMedia worden verkregen", geen open license, prijs niet openbaar. Dekking is landelijk en waarschijnlijk het meest actueel van alle opties, maar elke overheidspartij (gemeenten, Kadaster, netbeheerders, Rijkswaterstaat) betaalt er nu apart voor zonder onderlinge of publieke herbruikbaarheid. Voor 1 november te duur en te log om op te zetten.

Bron: Cyclorama's Nederland — Nationaal Georegister · Cyclomedia Panorama Rendering API.

KartaView (voorheen OpenStreetCam)

Ander crowdsourced platform, nu van Grab Holdings, zelfde CC BY-SA 4.0-licentie als Mapillary. Wereldwijd ruim 384 miljoen foto's over bijna 8 miljoen kilometer weg volgens eigen cijfers — vergelijkbare schaal als Mapillary, maar geen aparte cijfers voor Nederland of Utrecht gevonden. Mapillary is in Nederland duidelijk het dominante platform (mede door OpenStreetMap-integraties), dus de kans dat KartaView in Wittevrouwen méér biedt is klein — een aanname, geen vastgesteld feit, want ik heb dit niet adres-voor-adres gecontroleerd. Zelfde licentieverplichtingen als Mapillary, geen vervanger.

Bron: KartaView — Wikipedia · KartaView license.

Panoramax

Het Franse open-source alternatief (IGN + OpenStreetMap France), federatief: iedereen kan een eigen instantie hosten. In Frankrijk is de dekking op plekken al goed, maar dat zegt niets over Nederland. Voor Nederland bestaat nog geen operationele instantie: panoramax.nl zegt letterlijk nog te onderzoeken "of er voldoende interesse, steun en middelen kunnen worden verzameld om dit project te starten". Een Geoforum-discussie (maart 2026) bevestigt een proof-of-concept-server met alleen Amsterdams straatbeeld uit 2025 erop, plus een QGIS-plugin en verkeersbordherkenning in ontwikkeling — een testomgeving, geen landelijke of Utrechtse dekking. Iets om over een paar jaar naar te kijken, niet nu.

Bron: Panoramax NL · Geoforum — Panoramax Nederland.

Wat een gemeente of provincie zelf publiceert

Utrecht heeft, voor zover te vinden op open.utrecht.nl en het geoportaal, geen eigen open panorama- of gevelbeelddataset. Wel een precedent dat het kán: Amsterdam publiceert de "Kernregistratie Panoramabeelden" (360°, ook vanaf het water) onder CC-BY 4.0, publiek, gratis, met eigen API (api.data.amsterdam.nl/panorama/) en viewer — alleen niet voor Utrecht. Diezelfde Geoforum-discussie noemt expliciet dat gemeenten, Kadaster, netbeheerders, ProRail en Rijkswaterstaat nu allemaal apart voor dezelfde straatbeelden bij Cyclomedia betalen, zonder onderling of publiek te delen — precies de inefficiëntie die Panoramax wil doorbreken. Voor Mi casa: geen kant-en-klare Utrechtse bron nu, wel een signaal dat de richting breder leeft.

Bron: Open Utrecht Portaal · Kernregistratie Panoramabeelden — Amsterdam.

PDOK, Kadaster, 3D BAG en oblique luchtfoto's

De huidige basis (server/lib/wijk.mjs, PDOK WMS Actueel_orthoHR, 8 cm resolutie) blijft de betrouwbare basis voor alle 2.977 adressen: landsdekkend, gratis, CC-BY, geen externe leverancier die kan uitvallen. Een schuine (oblique) luchtfoto, die meer op een gevelfoto lijkt dan een dakfoto, vond ik niet als open PDOK-dataset: de Beeldmateriaal Nederland-samenwerking levert via PDOK alleen rechte kleuren- en infraroodfoto's als open webservice; er is een aparte, gesloten dataset ("Luchtfoto / Landelijke Voorziening Beeldmateriaal") die vermoedelijk richting Cyclomedia's eigen schuine beelden wijst — weer een apart af te nemen licentie.

3D BAG (Kadaster + TU Delft) is landsdekkend, open (CC BY 4.0), met 3D-gebouwmodellen in oplopende detailniveaus (LoD1.2/1.3/2.2) — geometrisch correcte vormen inclusief dakvlakken, maar zonder fototextuur. Een "gevelaanzicht" hieruit is een schematisch 3D-volume, geen foto — een mogelijke stijlvolle illustratie naast een echte foto, geen vervanging van straatbeeld.

Bron: PDOK Datasets · PDOK Luchtfoto RGB (Open) · 3DBAG — overview.

Vergelijkingstabel

De aanbeveling

Nu (demo en product tot 1 november): houd PDOK-luchtfoto als basis — compleet, gratis, geen afhankelijkheid die kan uitvallen. Bouw daarnaast de Mapillary-koppeling zoals D54 voorschrijft: adres in, coördinaat uit, een bevraging binnen bijvoorbeeld 25–50 meter, tonen met het verplichte logo/attributielabel als er beeld is, anders stil terugvallen op de luchtfoto. Technisch een kleine, afgebakende opdracht: een mapillary.mjs naast wijk.mjs, live bevraagd in plaats van vooraf geïmporteerd, omdat dekking kan veranderen. Kies voor Sanne's fictieve huisnummer en de getoonde demo-adressen bewust een plek met vooraf geverifieerd Mapillary-beeld, niet toeval — anders ziet de zaal op 1 november een lege plek waar een gevel had moeten staan.

Voor de pitch: wees eerlijk. We kunnen niet beloven dat elk willekeurig adres in Nederland een echte gevelfoto toont — Mapillary is crowdsourced en ongelijk verdeeld, zoals de ene bevestigde treffer (2015, één vrijwilliger) al laat zien. Wat we wél kunnen laten zien: in Wittevrouwen is de kans op beeld hoog (dichte dekkingslijnen), en PDOK-luchtfoto is voor elk van de 2.977 adressen altijd beschikbaar als eerlijke, nooit-lege basis. De boodschap: "we tonen altijd een beeld van je huis; waar het kan een echte gevel op ooghoogte, anders een actuele luchtfoto — en na claim upload je zelf je eigen foto." Geloofwaardiger dan een landelijke belofte die we nog niet kunnen onderbouwen.

Daarna: meet de werkelijke Mapillary-dekking over alle 2.977 Wittevrouwen-adressen zodra er een token is (een eenmalig script zoals importeer-wijk.mjs, per adres een radius-zoekopdracht, percentage met beeld plus gemiddelde leeftijd) — pas dan is "dekking" een percentage in plaats van een steekproef van twee punten. Volg ook Panoramax NL: een werkende, landsdekkende, volledig open instantie zou op termijn aantrekkelijker zijn dan Mapillary, zonder Meta-afhankelijkheid en met de data als Nederlands publiek eigendom.

Wat we van E nodig hebben

Concreet, zoals PITCHPLAN.md al aankondigt: een Mapillary-token. In de praktijk is dat geen aan te schaffen product maar een gratis developer-registratie: E (of iemand namens Zilch) maakt op mapillary.com/developer een account aan, registreert één applicatie voor Mi casa su casa, en krijgt een client_id plus client-token. Dat hoort in ~/.config/mi-casa-su-casa/env naast de BAG- en EP-Online-sleutels, nooit in git. Voor zover te vinden is er geen betaalverplichting voor de volumes die wij nodig hebben (enkele duizenden bevragingen voor een wijk, ruim onder de gepubliceerde rate limits); mocht de registratie alsnog een betaalmethode vragen, is dat een moment voor E om te zien en te beslissen — dat kan ik niet controleren zonder zelf een account te openen, en dat hoort niet bij mijn opdracht. Voor de luchtfoto (PDOK) of 3D BAG is geen aanvullende actie nodig: beide zijn open, zonder sleutel.

Later toetsen

De precieze juridische status van het ongewijzigd tónen van een individuele Mapillary-foto onder CC-BY-SA — puur attributie, of ook een ShareAlike-verplichting op onze eigen pagina — hoort bij de jurist die toch al de LIA en DPIA-light voor W4 voorbereidt. Een bulkmeting van de Mapillary-dekking over alle Wittevrouwen-adressen verdient een eigen stap zodra de token er is. En de eigen-foto-route na claim (opslag, moderatie, rechtenoverdracht van bewoner naar app) verdient een kort ontwerp: een eerste stap is een simpele upload met een verplichte "ik bevestig dat dit mijn eigen foto is, van mijn eigen gevel"-checkbox, gekoppeld aan dezelfde meldknop-moderatie die al voor andere content bestaat (D45), met opslag in dezelfde beveiligde omgeving die voor de documentkluis wordt uitgewerkt (D31) — zodat er niet twee aparte opslagpaden voor gebruikersuploads ontstaan.